Đề nghị Báo Tuổi trẻ cải chính những thông tin không chính xác về sử thi Tây Nguyên
Viện Khoa học xã hội Việt Nam Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Viện Nghiên cứu văn hoá Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hà Nội, ngày 9 tháng 7 năm 2009
Kính gửi: Ông Phạm Đức Hải
Tổng biên tập Báo Tuổi trẻ
Viện Nghiên cứu văn hoá (trước ngày 15/1/2004 là Viện Nghiên cứu văn hoá dân gian thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, từ ngày 15/1/2004 là Viện Nghiên cứu văn hoá thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam) hoan nghênh các cơ quan thông tấn báo chí (trong đó có Báo Tuổi trẻ) đã và đang tham gia vào việc quảng bá, tuyên truyền, gìn giữ sử thi Tây Nguyên. Đáng tiếc, trong chùm bài viết Gìn giữ sử thi Tây Nguyên của tác giả Lê Vân đăng trên các số báo ra các ngày 27, 28, 29, 30 tháng 6 và 1 tháng 7 năm 2009 và công bố trên trang thông tin điện tử www.tuoitre.com.vn cùng ngày, đã có những thông tin không chính xác.
Thí dụ:
1. Nghệ nhân Điểu Kâu là em của nghệ nhân Điểu K'lứt chứ không phải là anh như tác giả Lê Vân viết: "Riêng Điểu Kâu tuy chỉ thuộc dưới 10 bài sử thi nhưng bù lại ông thông thạo tiếng phổ thông, nên là người phiên dịch những bài sử thi của hai người em thành tiếng Việt cho Viện Văn hoá dân gian"(số báo ngày 30 tháng 6).
2. Ông A Jar là người thuộc dân tộc Xơ Đăng và chưa bao giờ hát kể sử thi Ba Na, vậy mà tác giả Lê Vân đã viết: "Cả Tây Nguyên bây giờ chỉ còn ba người được công nhận là nghệ nhân diễn xướng sử thi Ba Na là A Lưu, AJar, A Bek, tất cả đều đang ở Kontum và đã già yếu" (số báo ngày 27 tháng 6 năm 2009).
Ông A Jar là người thuộc dân tộc Xơ Đăng và chưa bao giờ hát kể sử thi. Sau khi báo đăng tin về ông A Jar, chúng tôi gọi điện trực tiếp hỏi lại, ông A Jar trả lời, ông không biết hát một câu nào. Đóng góp của ông thuộc về phương diện khác. Ông là người biên dịch các sử thi Ba Na, Xơ Đăng ra tiếng Việt (vợ ông là người Ba Na). Ông cũng chưa nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.
Không chỉ thông tin không chính xác, tác giả Lê Vân còn viết sai sự thật, xúc phạm đến uy tín của Viện chúng tôi như sau: “Với giọng buồn buồn, A Lưu kể: Năm 2006, Viện Văn hoá dân gian có nhờ tôi dạy kể sử thi cho 13 học viên trẻ người Ba Na. Theo kế hoạch, cả thầy và trò đều sẽ được cấp kinh phí hỗ trợ lớp học. Tôi đã rất hào hứng vận động thanh niên trong làng đi học vì đây cũng là điều mình mong muốn từ lâu rồi. Nhưng học một thời gian, do không nhận được kinh phí nên học trò nghỉ hết để đi làm rẫy" (số báo ngày 27 tháng 6 năm 2009).
Viết như tác giả Lê Vân và như báo đăng, bạn đọc sẽ hiểu Viện chúng tôi làm việc không đứng đắn và có lỗi, phải chịu trách nhiệm trong việc để 13 nam nữ thanh niên Ba Na bỏ học hát sử thi để đi làm rẫy!
Sự thật là, từ nhiều chục năm nay, Viện Văn hoá dân gian (rồi sau đó là Viện Nghiên cứu văn hoá dân gian, là Viện Nghiên cứu văn hoá) có nhiều chương trình công tác, nhiều đợt đi nghiên cứu và hợp tác nghiên cứu với các sở Văn hoá thông tin (nay là sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch) tại Tây Nguyên, có quan hệ tốt với các cơ quan trên, với các nghệ nhân và nhân dân địa phương. Đặc biệt mới đây, Viện chúng tôi là lực lượng nòng cốt trong việc thực hiện Dự án cấp nhà nước Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên do Chính phủ giao cho Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia (sau đó là Viện Khoa học xã hội Việt Nam) phối hợp với các tỉnh Tây Nguyên thực hiện từ cuối năm 2001 đến năm 2007. Dự án đã hoàn thành đúng tiến độ và đã được nghiệm thu, đạt kết quả xuất sắc. Theo sự bình chọn của Báo Nhân dân, việc công bố 75 tác phẩm sử thi Tây Nguyên (in thành 62 tập) là một trong mười sự kiện tiêu biểu về văn hoá nghệ thuật trong năm 2007, cũng là một trong mười sự kiện tiêu biểu về khoa học công nghệ năm 2007.
Song song với Dự án trên (do Chính phủ cấp kinh phí thực hiện), Viện Nghiên cứu văn hoá đã xin tài trợ của nước ngoài tổ chức năm lớp tập huấn tại bốn tỉnh Đắc Lắc, Đắc Nông, Khánh Hoà, Kon Tum (riêng tỉnh này hai lớp) để các nghệ nhân già truyền dạy hát kể sử thi cho thế hệ trẻ. Kết quả là đã truyền dạy cho 40 học viên. Công việc mở lớp truyền dạy sử thi đã kết thúc, Viện Nghiên cứu văn hoá đã thanh lý các hợp đồng. Ngày 21 tháng 3 năm 2005, tại thành phố Buôn Ma Thuột, nhân dịp Sơ kết ba năm thực hiện Dự án Điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản kho tàng sử thi Tây Nguyên, nhiều nam nữ thanh niên tham dự các lớp học này đã hát kể sử thi, báo cáo kết quả học tập.
Viện Nghiên cứu văn hoá chưa bao giờ đặt vấn đề với nghệ nhân A Lưu để nghệ nhân dạy kể sử thi cho thanh niên địa phương. Về việc dạy hát kể sử thi Ba Na tại địa bàn tỉnh Kon Tum, Viện chúng tôi ký hợp đồng với hai cha con nghệ nhân A Bek và A Thút ở xã Hà Mòn, huyện Đắc Hà, tỉnh Kon Tum. Sau khi báo đưa tin, chúng tôi đã trao đổi điện thoại trực tiếp với ông A Thút. Ông cho biết, hiện còn đang giữ đầy đủ hồ sơ về lớp học và bản thanh lý hợp đồng.
Trước sự thật như trên, trân trọng đề nghị Báo Tuổi trẻ cho cải chính những thông tin không chính xác về sử thi Tây Nguyên và thông tin không đúng sự thật làm ảnh hưởng đến uy tín của Viện chúng tôi.
(Xin gửi kèm theo hình ảnh về lễ tôn vinh Nghệ nhân dân gian, tổ chức ngày 7 tháng 3 năm 2006 tại Kon Tum).
Viện trưởng
Viện Nghiên cứu văn hoá
Nguyễn Xuân Kính
(Đã ký)
Nơi nhận:
- Báo Tuổi trẻ
- Viện Khoa học xã hội VN (để b/c)
- Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Kon Tum
- Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Đắc Lắc
- Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Đắc Nông
- Nghệ nhân A Lưu (Kon Tum)
- Ông A Jar (Kon Tum)
- Ông A Thút (Kon Tum).
Tại lễ tôn vinh nghệ nhân, ngày 7/3/2006, từ trái sang phải: bà Bùi Thị Thanh Vân (Giám đốc Sở VHTT (nay là Sở VHTT&DL) Kon Tum, nghệ nhân A Bek (dân tộc Ba Na), nghệ nhân A Ar (dân tộc Xơ Đăng), nghệ nhân A Lưu (dân tộc Ba Na), ông Nguyễn Xuân Kính (Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian VN, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hoá), ông Võ Quang Trọng (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hoá, nay là Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học VN)
.jpg)
